Aantekeningen bij de Bijbel

Update blog

2010-03-10T17:22:00.002+01:00

Per vandaag is deze blog verplaatst naar http://www.bijbelaantekeningen.nl/blog/, gaarne jullie links, RSS-feeders en andere zaken die jullie gebruiken om deze aan te passen.

http://www.bijbelaantekeningen.nl/blog/

Alle artikelen zijn te vinden op deze nieuwe blog en de meeste opmerkingen ook. Helaas zijn er een aantal verdwenen en ik probeer daar nog een oplossing voor te vinden.

Website Nieuws

2010-03-09T22:36:00.002+01:00

De website www.bijbelaantekeningen.nl is alweer een tijdje in de lucht en heeft het afgelopen jaar meer dan 100.000 hits gehad. Een belangrijke bijdrage hiervan zijn de vele websites die een link hebben geplaatst, een aantal hebben nog het IP-adres 83.247.49.84 in gebruik, sinds vandaag worden deze automatisch doorverwezen naar www.bijbelaantekeningen.nl.

Ik wil alle website beheerders die nog een verwijzing hebben naar het IP-adres vragen of ze deze willen vervangen door de domeinnaam van de website.

Sneeuw

2010-03-08T10:11:00.002+01:00

En dachten we net dat de lente er aan begint te komen, blijkt dat maart toch maar weer zorgt voor een witte staart.

Quizvraag van de week (22)

2010-03-07T16:30:00.003+01:00

Iedere week stel ik een nieuwe vraag over de Bijbel, wie het antwoord denkt te weten mag deze als commentaar toevoegen. Het antwoord komt dan de volgende week, zodat iedereen de gelegenheid krijgt om mee te doen in deze Bijbelquiz. En schroom niet om een antwoord te geven, ook al hebben anderen al eerder een poging gedaan.

Antwoord van vorige week:

De vraag van vorige week was vrij makkelijk omdat zoals Jona al terecht stelde ik in diezelfde al twee verwijzingen had. De naam van de dame in kwestie was Hadassa (Esther 2:7), beter bekend onder de naam van koningin Esther. Nadat zij van de koning gelijk had gekregen, mochten de Joden zich verdedigen tegen degenen die hun naar het leven stonden. Als herinnering wordt ieder jaar nog steeds het Purim-feest gehouden. Interessant detail is dat niet in ieder land dit gebeurt op dezelfde tijd. Door de verdrukkingen in de loop der eeuwen is het tijdstip van een belangrijke lokale gebeurtenis soms gekozen. Je kunt dit feest dan ook het beste vergelijken met de 5 mei vieringen in ons land.

De vraag van deze week:

In de Bijbel wordt verschillende keren melding gemaakt van Arabieren. Er wordt echter één Arabier bij naam genoemd. Wie was dat en waar wordt hij genoemd in de Bijbel.

Omdat ik de komende twee weken niet in de gelegenheid ben om regelmatig te bloggen, komt het antwoord pas over 3 weken.

Update: Als je het antwoord weet graag op mijn nieuwe blog antwoorden.

Kerken verdwijnen en komen

2010-03-06T12:34:00.002+01:00

In Nederland lopen veel kerken leeg en bij veel kerkbesturen staat het water tot aan de nek. Maar daar wil ik het niet over hebben. Het plaatsje Potosi in Venezuela liep in 1985 door in gebruikname van een stuwdam onder water en ook de grote kerk daar verdween langzaamaan onder water. Door de grote droogte van de afgelopen tijd is het kunstmatige meer helemaal opgedroogd en is de kerk weer zichtbaar.

Wie meer wil weten over dit fenomeen, National Geographics heeft een schitterende fotoreportage van deze kerk met achtergrondinformatie.

Zonnewijzer van Achaz

2010-03-06T11:50:00.004+01:00

En dit zal u een teken zijn van den HEERE, dat de HEERE het woord, dat Hij gesproken heeft, doen zal: Zie, Ik zal de schaduw der graden, die met de zon in de graden van Achaz' zonnewijzer nederwaarts gegaan is, tien graden achterwaarts doen keren. Dies is de zon tien graden teruggekeerd, in de graden, die zij nederwaarts gegaan was.

Jesaja 38:7-8

Als je na een regenbui naar de hemel kijkt dan zie je regelmatig een regenboog, soms als het erg vochtig en benauwd is wil het geval dat je soms een schitterende cirkel om de zon ziet, een halo. En als je helemaal geluk hebt dan zie je soms links en/of rechts van de zon nog een bijzon of "sundog".

Het is dit laatste fenomeen waarbij ik me afvroeg of die te maken kon hebben met de teruggang op de zonnewijzer van Achaz. Voordat we daar dieper op ingaan is het belangrijk om te weten dat al deze bovengenoemde verschijnselen atmosferische reflecties zijn.

Onder atmosferische reflectie wordt de afbuiging van zonlicht verstaan door waterdeeltjes in de lucht. Het meest bekende fenomeen in deze categorie is de "regenboog" welke vaak na of tijdens een regenbui te zien is.

1. Kleine kring van 22°
2. Bijzon van kleine kring.
3. Grote kring van 46°
4. Zuil
5. Parhelische kring
6. Omhullende halo
7. Circumzenithale boog.

Een van deze atmosferische reflecties is de bijzon. We kunnen dit vergelijken met een ruit of een spiegel waar de Zon in wordt weerkaatst en daardoor een andere schaduw veroorzaakt bij een object. De duur van zo'n fenomeen is van een paar secondes tot hooguit een kwartier. Deze bijzonnen kunnen soms erg helder zijn, en vooral als de Zon zelf nog eens bedekt is door een wolk een apart schaduwen spel veroorzaken. Ik heb in het verleden zelf geconstateerd dat een bijzon zo fel scheen (terwijl de zon zelf door een wolk bedekt was) dat deze de schaduw vanuit een andere hoek kon laten zien.

Wat dat betreft zou het fenomeen van de schaduw teruggang bij de zonnewijzer van Achaz kunnen verklaren. Echter zoals met veel wonderen is het van belang om alle aspecten te bestuderen. Uit bovengenoemd plaatje blijkt dat een bijzon (van de kleine kring) slechts op 22° van de Zon bevindt en de zeldzame verschijning van een bijzon van de grote kring slechts op 46° van de Zon. Dit is in beide gevallen te weinig om de schaduw 10 treden terug te laten gaan.

Dus hoewel mijn hypothese leuk bedacht is verklaard het niet het gehele fenomeen en moet om die reden afgewezen worden.

Via (c) Luleå University of Technology

Via (c) Nicknack (Flicker)

Psalmen: Parallellen

2010-03-05T08:19:00.001+01:00

Hierbij het tweede deel van de inleiding op de Psalmen van Marco Rutgers, hier zijn het eerste en tweede deel te vinden:

Het is bijzonder om te zien dat de vijf psalmboeken parallellen hebben met de vijf boeken van Mozes.

Boek 1: Psalm 1 – 41 (De mens in beeld)
Dit boek correspondeert met Genesis. In het boek Genesis vinden we de hele inhoud van de Bijbel in een notendop. Dit eerste Bijbelboek is het fundament van de hele Goddelijke heilsopenbaring. Alle grote en belangrijke heilswaarheden kunnen we in kiemvorm in Genesis terugvinden.
Zo bevat ook het eerste deel van de Psalmen het hele boek van de Psalmen in een notendop. Beide boeken hebben tot onderwerp: “De mens – zijn oorspronkelijke staat, zijn val en zijn herstel”.

Boek 2: Psalm 42 – 72 (Israël in beeld)
Dit boek correspondeert met Exodus. Het boek Exodus beschrijft het lijden van Gods verbondsvolk Israël, als zij vervolgd worden door hun vijanden. Maar tevens deelt dit boek ons mee, hoe God Zijn volk verlost en leidt naar het land van de belofte.
Het tweede boek van de Psalmen begint met de lijdens-psalmen. Godvrezende Joden roepen tot de Here om verlossing. Zij zijn ver weg van het heiligdom. We zien Israëls ellende (42-49), haar Verlosser (50-60) en haar verlossing (61-72).
Profetisch spreekt dit tweede boek over de tijd dat Israël verdrukt is en verdreven uit het land. Dat geldt zowel voor de tijd van de Diaspora alsook voor de verdrijving en verdrukking van het gelovig overblijfsel in de Grote Verdrukking. Het is ook mooi om te zien dat Jona in de vis (beeld van tijdelijke terzijdestelling van Israël) vooral citeert uit dit tweede Psalmboek!
Let op dat in profetie en typologie Israël en de Messias vaak samenvloeien. Hetzelfde lijden dat beschreven wordt voor de Messias is tevens het lijden van Israël. De Messias is de verpersoonlijking van hét ware Israël.

Boek 3: Psalm 73 – 89 (Het heiligdom in beeld)
Dit boek correspondeert met Leviticus. Het boek Leviticus heeft als kernuitdrukking “de heiligheid van de Here”. Het hele boek houdt zich bezig met de dienst en aanbidding van God in het heiligdom.
Dit is ook het grote thema in het derde Psalmboek. Het begint met de Psalmen van Asaf, die veel schrijft over het heiligdom.

Boek 4: Psalm 90 – 106 (De aarde in beeld)
Dit boek correspondeert met Numeri. Het grote thema van Numeri is de aarde en het beloofde land. Dit wordt ook in het vierde Psalmboek bezongen. Zegen voor de aarde is nodig (90-94), zegen wordt verwacht (95-100) en zegen zal eenmaal worden genoten (101-106).
We vinden in dit vierde Psalmboek ook de vrederijk-Psalmen. Profetisch wijst dit boek dan ook vooruit naar het 1000-jarig vrederijk.

Boek 5: Psalm 107 – 150 (Het Woord in beeld)
Dit boek correspondeert met Deuteronomium. Net zoals het boek Deuteronimium begint het vijfde Psalmboek met een samenvatting van Gods wegen met zijn volk (Ps. 107). Er wordt grote zegen voorspeld als zij Gods Woord gehoorzamen, maar ook vloek en verstrooiing zals zij Zijn Woord niet gehoorzamen. Zoals Deuteronomium het boek van de Wet is, het Woord van God, zo draaien ook veel van de psalmen uit het vijfde boek rondom het Woord van God.
Profetisch zien we hier ook een afsluiting van de heilsgeschiedenis: één grote lofzang aan het eind, wanneer God alles en in allen zal zijn.

Christenvervolging

2010-03-05T08:09:00.000+01:00

Alsdan zullen zij u overleveren in verdrukking, en zullen u doden, en gij zult gehaat worden van alle volken, om Mijns Naams wil.

Mattheüs 24: 9

Een overzicht van de belangrijkste (kranten)koppen van de afgelopen dagen die met christenvervolging te maken hebben, of hier naar neigen.

Psalmen: Samenstelling

2010-03-04T19:16:00.002+01:00

Hierbij het tweede deel van de inleiding op de Psalmen van Marco Rutgers, het eerste deel is hier te vinden:

De psalmen bestrijken een lange tijdsduur, te beginnen bij Mozes (Psalm 90) tot in de ballingschap (Psalm 137). Het boek van de psalmen is daarom niet in relatief korte tijd geschreven door één persoon, zoals dat bij meeste andere bijbelboeken wel het geval is. Het boek is waarschijnlijk samengesteld uit verschillende andere ‘bundels’. Gedeeltes van die oorspronkelijke bundels zijn nog terug te vinden, bv:

De eerste twee psalmboeken eindigen met 72:20: “De gebeden van David, de zoon van Isaï, zijn ten einde. Dit wijst op het bestaan van een groep bij elkaar horende ‘gebeden’ van David. Let op dat het eerste psalmboek eigenlijk alleen maar psalmen van David bevat. Alleen de psalmen 1, 2, 10 en 33 zijn ‘anoniem’. Echter in de griekse vertaling wordt psalm 33 wel aan David toegeschreven en in het stukje over het aantal psalmen hebben we gezien dat psalm 10 oorspronkelijk waarschijnlijk bij 9 hoorde. Daarmee zijn alleen psalm 1 en 2 niet aan David toe te schrijven. Maar die psalmen, die gaan over “de wet” (Ps. 1) en “de profeten” (Ps. 2) zou je als inleiding op het hele boek kunnen zien.
De psalmen van Asaf, die allemaal (behalve ps. 50) bij elkaar staan in het derde boek van de psalmen
De psalmen van “de zonen van Korach”
De bedevaartsliederen (Ps 120 – 134)

Hoewel het precieze moment van samenstellen van psalmen niet bekend is, moet dat toch ergens in de vierde of vijfde eeuw voor Christus zijn geweest. Zoals al gezegd wordt er in de psalmen verwezen naar de ballingschap, waarbij het boek dus na die tijd zijn uiteindelijke vorm moet hebben gekregen. Tegelijkertijd wordt in Joodse geschriften van voor 200 voor Christus al verwezen naar de psalmen als compleet en gezaghebbend boek.

Bij de samenstelling van het boek zoals het nu is, zijn de psalmen onderverdeeld in vijf delen. Deze zijn te herkennen aan de vijf doxologieën (lofprijzingen) aan het einde van ieder boek: Ps. 41:14; 72:18vv.; 89:53; 106:48; en 150.

Psalmen: Moeilijke punten

2010-03-03T20:21:00.003+01:00

Er is veel over de Psalmen geschreven, maar om nu eens in een paar korte bewoordingen een goed overzicht te krijgen is veel moeilijker. Om die reden had ik al een tijdje geleden de handout van prof. dr. P.A. Siebesma geplaatst. Enige tijd geleden kreeg ik een schitterende inleiding van de Psalmen van mijn vriend Marco Rutgers waar ik nu een eerste gedeelte ervan geef.

Rond het boek van de psalmen zijn een paar punten die niet helemaal duidelijk zijn. Allereerst is er de vraag hoeveel psalmen er nu eigenlijk zijn. In verschillende handschriften worden psalmen soms samengevoegd of gesplitst. Voorbeelden hiervan zijn:

De psalmen 9 en 10, 42 en 43 en 114 en 115, die in sommige handschriften twee aan twee samengevoegd zijn. Uit de inhoud en opbouw blijkt ook dat ze oorspronkelijk bij elkaar hoorden.
De psalmen 116 en 142, die in sommige handschriften gesplitst zijn.

Heel belangrijk is dit punt natuurlijk niet. De inhoud van de tekst verandert er niet door.

Een ander lastig punt zijn de opschriften boven de psalmen. Deze bevatten vaak woorden en uitdrukkingen die moeilijk of zelfs onmogelijk te vertalen zijn. Een paar punten hierover:

Een aantal psalmen hebben een woord in het opschrift dat de ‘categorie’ van de psalm aanduidt. Van sommige is het redelijk duidelijk wat bedoeld wordt (bv “psalm” of “lied”), maar andere uitdrukkingen zijn niet echt duidelijk (bv: “sjiggajoon” boven psalm 7, dat in de Statenvertaling onvertaald is gebleven en door de NBG is aangeduid als ‘klaaglied’). Een overzicht van de meest voorkomende categorieën:
- Mizmor (tokkellied) – 57x – met muziekinstrumenten
- Sjier (lied) – 30x – a capella
- Sjier hamaaloth (bedevaartslied) – 17x – Ps. 120 - 136
- Maskiel (leerdicht) – 13x – bv Ps 32, 42, 44
- Miktam (kleinood) – 6x – Ps. 16, 56 – 60
- Tefilla (gebed) – 5x – Ps. 17, 86, 90, 102, 142
Andere opschriften zeggen iets over de manier van voordragen van de psalm. Soms geven ze de instrumenten aan waarmee het lied moet worden begeleid, osf soms ook de melodie waarop het moet worden gezongen. Ook hier is veel moeilijk te vertalen. De Statenvertaling laat het meestal maar onvertaald. Voorbeelden:
- al-neginooth (bv Ps. 4): met snaarinstrumenten
- al-alamooth (Ps. 46): met sopraanstemmen. De NBG vat het op als een wijs waarop gezongen moet worden: op de wijs van ‘de jonkvrouwen’.
- al-ajjeleth-hashachar (Ps. 22): de hinde van het morgenrood. Verwijst dus naar een ander lied, waarvan dan de melodie moet worden gebruikt.
Ook moeilijk is de uitdrukking “la-menatstseach”. Traditioneel wordt het vertaald met “voor de koorleider”, maar ook dan is niet altijd duidelijk wat ermee bedoeld wordt. In combinatie met de muziekaanwijzingen uit het vorige punt lijkt het nog wel logisch, maar soms komt de uitdrukking ook zelfstandig voor (bv Ps. 51). Op zo’n moment is niet duidelijk wat er met de opmerking bedoeld wordt.
Ook onbekend is het woord ‘sela’, dat 71 keer in de psalmen voorkomt, verspreid over 39 psalmen. Er is geen verband met de lengte van de psalmen met het al dan niet gebruiken van het woord ‘sela’. Er wordt wel gedacht aan een ‘rustmoment’ in de muziek, maar bewijzen hiervoor zijn er niet.
Dan zijn er de opschriften die de naam van een persoon dragen, voorafgegaan door het voorzetsel “le”. We vatten dit meestal op als aanwijzing voor de auteur van de psalm. Echter vanuit het Hebreeuws kan het volgende verdedigd worden:
- “van”: dus een rechtstreekse benoeming van de auteur, dus bijvoorbeeld “van David”
- “met betrekking tot, over”: dus een Psalm die gaat over de genoemde persoon
- “naar, volgens”: gemaakt op de manier van. Dus bijvoorbeeld: gemaakt naar Davidische wijze, een Davidspsalm.
De uitleg dat het toch gaat om een aanwijzing voor de auteur is toch het meest waarschijnlijk. Mogelijke problemen daarmee zijn nog wel:

Het gebruik van ‘le’ voor ‘de kinderen van Korach’. Een lied wordt toch maar gemaakt door één persoon? Dit is op te lossen door hier aan te nemen dat het een verwijzing is naar de oorspronkelijke ‘liedbundel’ waar deze psalmen uit zijn samengesteld.
Het opschrift boven psalm 72, dat zegt ‘van Salomo’ terwijl de psalm eindigt met ‘de gebeden van David hebben een einde’. De Statenvertaling lost dit op door plotseling te vertalen ‘voor Salomo’. Maar het valt te verdedigen dat in de gebedenbundel van David ook nog een psalm van zijn zoon is opgenomen.

Biblioblog Top 50

2010-03-03T15:04:00.001+01:00

Op de blog Free Old Testament Audio Website Blog is de nieuwe Biblioblog Top 50 geplaatst.

Biblical Studies Carnival LI

2010-03-01T16:27:00.002+01:00

Aan het begin van de maand is het altijd weer Carnival tijd en deze keer heeft Brooke van de blog Anumma gezorgd voor een perfect overzicht van de afgelopen maand. Lees en geniet

BiblioblogNED Top 30

2010-03-01T10:36:00.000+01:00

De nieuwste Top 30 van BiblioblogNED is verschenen met veel nieuwe weblogs en verschillende verschuivingen.

Livius Nieuwsbrief (54)

2010-03-01T10:31:00.002+01:00

Dit is de vierenvijftigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld.. Het wordt uitgegeven door Livius.

Terwijl u dit leest, ligt de papieren folder met het cursusaanbod bij de drukker; die ontvangt u, ijs en weder dienende, volgende week. Als u niet in ons mailingbestand staat en toch op de hoogte wil worden gehouden, kunt u de tekst hier downloaden.

Jona Lendering (redactie)

===

EGYPTE

Niet te missen, de resultaten van het DNA-onderzoek naar de familie van Toetanchamon. Uitgebreide en deskundige uitleg aan het einde van deze nieuwsbrief.

Het maandelijkse gesleep met mummies: een (Toetanchamon), twee, drie, vier (let op de lokatie!).

En verder: Luxors sfinxenallee, de vondst van een standbeeldhoofd van Amenhotep III., watermanagement.

===

MESOPOTAMIË, SYRIË en ISRAËL

De afdeling voorspelbaar nieuws: de VS geven Iraakse kunstschatten terug, Nederland geeft een kleitablet terug, er zijn plannen om beschadigde Iraakse nederzettingen te restaureren, en dit verhaal over Iraks gestolen oudheden.

Een handig artikel over de namen van Jeruzalem. Plus: de vondst van een straat en een aquaduct.

Israel neemt de verantwoordelijkheid op zich voor het beheer van enkele heilige plaatsen op de westelijke Jordaanoever, zegt de een; nietes, zegt de ander, de joden bezetten islamitische heiligdommen. Een Egyptisch artikel over archeologie in Israel kraakt harde noten, en ook The Economist is kritisch over het archeologiebeleid.

En verder: Oman, Ur, IJzertijdopgravingen in de Verenigde Arabische Emiraten, de archieven van Ebla, Damascus, een Byzantijnse wijnpers in Ganei Tal.

===

IRAN en CENTRAAL-AZIË

Twee korte artikelen over monumentenzorg in Iran: het een illustreert hoe bezorgdheid verkeerd kan uitpakken en hoe men van een genomen maatregel terugkomt, het ander illustreert dat archeologie wel eens op de verkeerde plek in het landschap kan liggen en te laat wordt herkend.

===

GRIEKENLAND en BULGARIJE

De Grieken zijn altijd zo bescheiden als ze vondsten presenteren. Voor deze acht hellenistische graven zouden in Egypte of Bulgarije zestien persberichten zijn geschreven, en vermoedelijk meer.

En verder: meer over dat Minoïsche wrak, Knossos, een christelijk graf in Perperikon, Plovdiv.

===

ROME EN ZIJN RIJK

Let niet op het germanisme in de titel en de datering van keizer Diocletianus vóór Christus, want dit is nu eens een proefschrift dat je zou willen lezen: de Historia Augusta, waarvan altijd is gedacht dat 'ie door een enkele auteur is geschreven, blijkt toch verschillende compositiestrata te hebben. Promotie 4 maart. Dit bericht wordt hopelijk vervolgd.

Italianen zullen nooit iets begrijpen van archeologie. Stel, je vindt in Gabii een archaïsch paleis. Dan heb je een archaïsch paleis gevonden. Dat is mooi genoeg. Dus je brengt niet naar buiten dat het mogelijk het paleis was van Sextus Tarquinius, die de enige is van wie we weten dat hij in die tijd daar heeft gewoond. Er woonden namelijk nog honderden mensen. Gek wordt een mens ervan, van die wonderlijke, onwetenschappelijke neiging om elke vondst op te hangen aan een historisch persoon.

Een bizar bericht over een Syrische grot die uit de derde eeuw n.Chr. zou dateren. Ze zullen wel bedoelen dat er vondsten uit de derde eeuw hebben gelegen, want de grot zal wel ouder zijn geweest.

De vondst van een stuk muur bij Nemi wordt efficiënt gehyped met literaire verwijzingen.

En verder: Palmyra, en nog eens Palmyra, het theater van Medellin en het maandelijkse rijtje nieuws uit Groot-Brittannië: Colchester, een urn uit Exeter, een Jupiterbuste uit Ripon, de Suffolk Hoard maar weer eens, Upton Grey, York (met een conclusie die niet lijkt te worden gedragen door het aangevoerde bewijsmateriaal).

===

DE LAGE LANDEN

Leuke website over de Romeinen in Duitsland, zoals te zien op postzegels.

Ook leuk: een wielband bij Amelisweerd.

===

OVERIG

Een vrij spectaculaire vondst: een wrak uit de Bronstijd, voor de kust van Devon.

Hier word je vreselijk moe van: enkele geleerden beweren dat ze de mythe van de kinderoffers in Karthago hebben ontkracht. Dat gebeurde vijf jaar geleden ook al eens. En tien jaar geleden. En dertig jaar geleden. Vreemd dat geleerden die dat niet weten zomaar mogen werken aan een universiteit. (3 op de schaal van Ktesias.)

Een aardig interview met de Nederlandse vertaler Vincent Hunink, met voorbeelden van hoe hij tot zijn vertalingen komt.

Een beetje off-topic, maar wel interessant: de vondst van een ijsmummie op Groenland, 4000 jaar oud. Dan waren de noordelijke zeeën dus bevaarbaar, kan Pytheas IJsland hebben bereikt en is dat inderdaad het ultima Thule. Over de implicaties voor het heikele vraagstuk wie de eerste bewoners van Amerika waren, zullen we het maar niet te hebben.

===

JODENDOM en CHRISTENDOM

Van veel oudheden in westerse musea wordt beweerd dat ze eigenlijk thuis horen in het land van herkomst. Het ziet er niet naar uit dat de Codex Sinaiticus, ooit verkocht door Stalin aan de Britten, snel naar Egypte gaat.

Een handig overzicht van alle keizerlijke wetgeving inzake religie uit de vierde eeuw.

===

DWAASHEID

De vondst van de stadsmuur van Salomo - de holle hype werd dit keer zelfs door de Nederlandstalige kranten doorgeprikt. Er is simpelweg geen enkele reden de muur in de tiende eeuw v.Chr. te dateren (behalve de wens van de opgravers).

===

VRIENDEN VAN LIVIUS

Op zondag 7 maart komen de Vrienden van Livius samen en spreekt Sigrid van Roode over Oman. U bent vanaf half twee welkom aan de Nieuwezijds Voorburgwal 282 A te Amsterdam, bereikbaar met de tramlijnen 1, 2, en 5 (halte Spui).

===

BOEKEN

Een van de beroemdste boeken uit de militaire geschiedenis is Antike Schlachtfelder van Johannes Kromayer en Georg Veith, die aan het begin van de twintigste eeuw een team geleerden uitzonden om, u raadt het, antieke slagvelden te verkennen. Dat was destijd bepaald gevaarlijk en tenminste een onderzoeker werd vermoord. De vier delen zijn al heel lang niet meer leverbaar; in Nederland bezit alleen de Koninklijke Bibliotheek een exemplaar. Maar er gloort hoop: de uitgever overweegt een herdruk. Voorintekenen kan via deze webpagina.

===

INTERNET

We hadden in deze rubriek nog geen digitaal museum opgenomen, hoewel dat toch een van de belangrijkste vernieuwingen is die we aan het internet hebben te danken. Dus hier: The Palestine Exploration Fund. Mooie site, veel bruikbare informatie.

===

EN HOE ZAT DAT NOU, MET DAT DNA VAN TOETANCHAMON?

Uw redacteur snapte het allemaal niet meer, maar zijn Livius-collega Sigrid van Roode legt uit. Voilà, alles wat u wilde weten over het DNA van Toetanchamon - en het loont om er even rustig voor te gaan zitten.

De volgende mummies zijn getest:

Joeja, de vader van Teje. Deze mummie is intact gevonden in zijn graf en dus met zekerheid geïdentificeerd.
Toeja, de moeder van Teje. In hetzelfde graf gevonden en met zekerheid geïdentificeerd.
Amenhotep III. Gevonden in KV35 (graf van Amenhotep II, later hergebruikt als cachette voor koningsmummies) met zijn naam erop, maar later hergemummificeerd, dus niet 100% zeker.
Toetanchamon. Gevonden in zijn graf en met zekerheid geïdentificeerd.
KV55: een man in een totaal verstoord graf waar spullen van meerdere mensen in lagen (Teje, Kiya). Alle namen weggehakt en dus totaal niet geïdentificeerd.
KV35EL: mummie van een vrouw, de Elderly Lady, aangetroffen in een zijkamer van KV35. Identiteit onbekend. Wel een hoop over gespeculeerd: is het Teje, Hatshephut, Nefertiti?
KV35YL: mummie van een vrouw, de Younger Lady, in dezelfde zijkamer aangetroffen. Identiteit onbekend. Ook een hoop over gespeculeerd, wie herinnert zich niet het Discovery-dieptepunt over deze mummie als Nefertiti?
KV21a: mummie van een vrouw, vermoedelijk uit de 18e Dynastie. Identiteit onbekend.
KV21b: mummie van een vrouw, vermoedelijk uit de 18e Dynastie. Identiteit onbekend.
Foetus 1 en 2: de twee meisjes uit het graf van Toetanchamon, waarvan aangenomen wordt dat het zijn dochtertjes zijn, maar dat staat nergens. Ze zijn ongeïdentificeerd.

Het DNA-onderzoek dat is uitgevoerd is volgens de STR gedaan (short tandem repeat): het vergelijken van stukjes DNA die steeds kleine sequenties herhalen. Het is onduidelijk wat dat precies doet, maar je kunt het goed gebruiken voor familievergelijkingen, althans beter dan een test op mitochondriaal DNA (bekend van CSI en Discovery Crime Night): daarmee kun je namelijk alleen vaststellen of mensen verwant zijn aan elkaar, maar niet in welke mate of graad.

De volgende identificaties staan nu vast:

KV35EL, de Elderly Lady, is de dochter van Joeja en Toeja. Dat maakt haar Teje, die nu voor het eerst is geïdentificeerd.
KV35EL (Teje) en Amenhotep III zijn de ouders van KV55 en van KV35YL, de Younger Lady.
Die laatste twee, KV55 en KV35YL zijn de ouders van Toetanchamon, die dus broer en zus waren.

Het DNA van de foetussen is ontoereikend, maar mogelijk is hun moeder KV21a. Hun vader is niet te achterhalen.

Nu de problemen:

KV55 zou dus Echnaton kunnen zijn, want dit is een zoon van Amenhotep III en Teje. Op basis van deze aanname wordt de veronderstelde mummie van Amenhotep III nu werkelijk geïdentificeerd als Amenhotep III (dat was immers niet 100% zeker). Nu geloof ik beslist dat die mummie inderdaad van Amenhotep III is, maar dan omdat hij klaarblijkelijk samen met Teje meerdere kinderen had en als farao gemummificeerd is. De identificatie van KV55 is niet geheel zeker en van daar terugredeneren dat zijn vader dus wel zijn vader zal zijn, gaat mank.
KV55 zelf blijft problematisch. Het is een zoon van Amenhotep III en Teje, en is de vader van Toetanchamon. Er zijn echter nogal wat onduidelijkheden over de leeftijd van deze mummie. Het lijkt erop dat de geleerden het niet eens kunnen worden over hoe oud die nu geworden is: sommige studies noemen 25, anderen in de 60, een middenweg zegt 35-45 (het JAMA-rapport), Hawass noemt 45-55 in persconferenties, kortom: vaag. De aanname dat het Echnaton is alleen maar logisch omdat we niet weten wie het anders zou moeten zijn.
KV35YL, tja....de moeder van Toetanchamon dus en een dochter van Teje. Er is lang gespeculeerd over wie zijn moeder nou toch zou zijn, maar dit slaat wel alles. De theorie dat Toetanchamons moeder Kiya zou zijn, een bijvrouw van Echnaton, is daarmee afgedaan. Maar wie is deze dame dan wel? Als ze een volle zuster van Echnaton zou zijn (even aannemend dat KV55 dat is), zou ze hoger in de hierarchie staan dan Nefertiti. Die wordt immers nergens Koningsdochter genoemd, maar is wel de hoofdkoningin. De Younger Lady is kennelijk van koninklijken bloede. Overigens weten we van Nefertiti helemaal niet wie haar ouders zijn, dat staat nergens. Amenhotep III en Teje hadden nog een aantal dochters: Sitamon, Henoettaneb, Nebetiah, en Baketaton. Die laatste is waarschijnlijk te jong, maar is de enige die nog in de Amarnatijd genoemd wordt. Van de andere drie wordt nooit meer iets vernomen na de dood van Amenhotep III, tenzij een van hen schuilgaat onder de naam Kiya. Om het nog ingewikkelder te maken waren Sitamon en Henoettaneb ook officieel getrouwd met hun vader en droegen de titel van koningin.
KV21a zou mogelijkerwijs de moeder van de foetussen kunnen zijn, en daarom eventueel de vrouw van Toetanchamon, Anchesenamon. Een verwantschap met KV55 is echter niet aangetoond (als zij Anchesenamon is, is ze de dochter van Echnaton en Nefertiti, en zou ze dus verwantschap met KV55 moeten vertonen, als dat inderdaad Echnaton is). Hiervoor is het DNA echter ontoereikend... en daar zitten we weer met nieuwe vragen. En wat mij persoonlijk dan weer dwars zit: KV21a heeft volgens het artikel in JAMA klompvoeten, dus allebei. Toetanchamon heeft ook een klompvoet blijkt nu, en wordt ook daadwerkelijk afgebeeld met stokken waarop hij leunt. Anchesenamon, die als zij KV21a is, dus helemaal niet dan zeer moeizaam zou moeten kunnen lopen, wordt nergens afgebeeld met een wandelstok.

Wat zouden we graag nog willen weten?

Een aantal achterliggende methodische vragen bij het onderzoek. Om te beginnen de ruwe data...waarom zijn bepaalde keuzes gemaakt en waarom andere niet? Ik ben geen DNA-expert maar Egyptoloog, maar ik zou toch wel graag zien dat de ruwe data beschikbaar kwamen zodat er onbevangen ogen naar kunnen kijken.
Maar zonder alleen maar op de vraagtekens te willen wijzen is er ook een paar dingen heel mooi, vind ik zelf. Teje is dus al die tijd begraven geweest met haar kinderen bij zich in een apart kamertje van KV35: de jongen die erbij ligt is vermoedelijk kroonprins Toetmozes, die voortijdig stierf waardoor Echnaton op de troon kwam, en een kat had waar hij dol op was. Toetanchamon blijkt opeens een moeder van vlees en bloed te hebben. Zowel Teje als de moeder van Toetanchamon kun je opeens in het gezicht kijken, en dat gaat voor mij toch echt boven elke wetenschappelijke theorie. Fantastisch. De Oude Egyptenaren zelf zouden dat ook zeer waarderen: je identiteit kwijtraken is ongeveer het ergste dat je kan overkomen als je dood bent, en deze mummies hebben in elk geval hun identiteit weet terug.

===

EN TOT SLOT

Eindelijk een nuttige toepassing van de Assyrische religie.

Jona Lendering
http://www.liviusonderwijs.nl/

Quizvraag van de week (21)

2010-02-28T12:57:00.003+01:00

Antwoord van vorige week:

De vraag van vorige week was echt een instinker. Weliswaar worden er verschillende verjaardagen genoemd in de Bijbel, maar op geen één is iedereen blij. Zo wordt op de verjaardag van de Farao de bakker een kopje kleiner gemaakt (Gen 40:20). In het NT lezen we over de verjaardag van Herodes (Mat. 14:6; Mk. 6: 21), op welke zijn dochter Salomé danste en daarvoor het hoofd van Johannes de Doper kreeg, dus ook daar is niet iedereen blij. Een laatste (mogelijke) verwijzing naar een verjaardag vinden we in Job (1:4) waar de zoons van Job een feestmaal maakten "op zijn dag", maar ook daar loopt het niet goed af.

De vraag van deze week:

Deze week een vrij gemakkelijke: Het is van alle tijden dat personen de naam van een plant krijgen. Zo speelt deze persoon, welke vernoemd is naar de struik Mirte, een belangrijke rol in de Bijbel. Dankzij deze persoon is er zelfs een feest dat ook nu nog wordt gevierd. Geef de naam van deze persoon en van het feest.

Purim

2010-02-27T13:29:00.003+01:00

Voor iedereen die de komende dagen uit zijn bol gaat een vrolijk Purim. Zoals gewoonlijk worden tijdens dit feest ook Hamantaschen of Hamansoren gegeten, hieronder een recept:

Je hebt nodig:

½ kopje suiker
½ kop zachte boter, en wat extra om mee in te vetten
1 ei, gecontroleerd op bloed, losgeklopt
1 eetlepel rozenwater of oranjebloesemwater
2 kopen bloem, gezeefd
½ theelepel bakpoeder
¼ kop maanzaad

Roer de suiker en de boter romig in een grote kom, voeg het ei en rozenwater toe. Meng de bloem met het bakpoeder. Strooi meel en maanzaad in de kom en kneed alles tot een stevig deeg. Maak van het deeg een rol van ongeveer 5 cm doorsnee, wikkel de rol in folie en leg hem een paar uur in de koelkast. Verwarm de oven voor op 180°C (of stand 4). Snijd plakken van ongeveer 1 cm dik van de rol deeg. Leg de koekjes op een ingevette bakplaat en bak ze in 10 á 15 minuten goudbruin.

Mirte

2010-02-26T18:42:00.002+01:00

Mirte is één van de struiken die ik ooit nog eens wil aanschaffen. De Hebreeuwse naam הֲדַס hădas (mv. הֲדַסִּים) is afkomstig van הָדַס “ontspringen, zich haasten”, omdat het zo snel groeit, wat een correcte naam is voor deze snel-groeiende heester. Het is een dichte, veel vertakte groenblijvende struik die veel van zon houdt en kan tot 5 m hoog worden. De plant groeit komt van oorsprong uit het Middellandse zee gebied maar wordt tegenwoordig ook als sierstruik gekweekt, omdat ze makkelijk zijn te snoeien worden ze ook in heggen gebruikt. Omdat de plant geen strenge vorst verdraagt, wordt hij in onze streken echter meestal als kuipplant grootgebracht.

Christenvervolging

2010-02-26T11:12:00.001+01:00

Alsdan zullen zij u overleveren in verdrukking, en zullen u doden, en gij zult gehaat worden van alle volken, om Mijns Naams wil.

Mattheüs 24: 9

Een overzicht van de belangrijkste (kranten)koppen van de afgelopen dagen die met christenvervolging te maken hebben, of hier naar neigen.

Hostie

2010-02-24T20:57:00.003+01:00

ου δυνασθε ποτηριον κυριου πινειν και ποτηριον δαιμονιων ου δυνασθε τραπεζης κυριου μετεχειν και τραπεζης δαιμονιων

ou dynasthe potērion kyriou pinein kai potērion daimoniōn ou dynasthe trapezēs kyriou metechein kai trapezēs daimoniōn

Gij kunt den drinkbeker des Heeren niet drinken, en den drinkbeker der duivelen; gij kunt niet deelachtig zijn aan de tafel des Heeren, en aan de tafel der duivelen.

1 Corinthiërs 10: 21

De afgelopen dagen hebben verschillende kranten melding gemaakt dat Pastoor Buyense geweigerd heeft de hostie uit te reiken aan de lokale carnavalsprins. Ondertussen is ook nog eens aangifte gedaan wegens "discriminatie". Blijkbaar zien verschillende Nederlanders de hostie, of het Heilig Avondmaal als pure symboliek die niemand geweigerd mag worden. Blijkbaar gaan zij er vanuit dat alles mag, in dat kader is het eens goed dit en het volgende hoofdstuk van deze Corinthe brief te lezen en wat Paulus zegt over deze hostie. In vers 10:23 staat Alles mag, maar niet alles is zinvol. Alles mag, maar niet alles is opbouwend (volgens het Boek). Iets verder gaat hij dieper op de betekenis is en het al te profaan deel te nemen hieraan: Wie op een onwaardige manier van het brood eet en uit de beker van de Here drinkt, zondigt daarmee tegen het lichaam en het bloed van de Here. Daarom moet u uzelf eerst goed onderzoeken, voordat u van het brood eet en uit de beker drinkt. Want wie eet en drinkt zonder rekening te houden met de diepe betekenis van deze maaltijd, haalt Gods oordeel over zich. (11:27-29)

Om die reden is het zinloos om direct naar de rechter te stappen, uiteindelijk als deze zich over deze zaak buigt en de betreffende Bijbelstukken zal meenemen, dan kan hij maar tot 2 conclusies komen: 1) Hij neemt deze Bijbelpassages als basis en zal de levenswijze van deze mensen hiermee vergelijken, of 2) hij zal deze Bijbelpassages verwerpen en zijn oordeel ergens anders op gaan baseren. Nou interesseert me de uitspraak van de rechter niet zo zeer, waar ik me meer zorgen om maak is het feit dat op deze manier bewust het christendom geprovoceerd wordt en dat hiermee de herdenking van de dood van Christus tot bespotting wordt gemaakt.

Lelies van het veld...

2010-02-23T19:34:00.004+01:00

Een van de bloemen die behoren tot de categorie Lelies van het veld is de Anemoon (Anemone coronaria), een meerjarige plant uit de ranonkelfamilie (Ranunculaceae) die 20 tot 40 cm hoog wordt. Op dit moment zijn de meesten uitgebloeid en geven dan schitterende pluimen, welke het zaad bevatten. Hieronder een foto van deze schitterende plant die ik tegenkwam in mijn voorbereidingen voor Israël waar ik binnenkort weer foto's ga maken van diverse planten en bomen.

Quizvraag van de week (20)

2010-02-21T15:28:00.004+01:00

Antwoord van vorige week:

De Valentijnsdag vraag van vorige week was voor sommigen misschien een instinkertje, omdat met dit soort vragen (vreemd genoeg) meteen aan Hooglied wordt gedacht. Het ging echter om een passage in Spreuken 31 waar de moeder van een zekere Lemuël haar zoon leert wat de perfecte vrouw is (Spr 31:1). Na een gedegen uitweiding, waar bijna geen één vrouw aan kan voldoen (ze is een goede huismoeder, naast de perfecte zakenvrouw) komt ze tot de conclusie dat "Vele dochteren hebben deugdelijke gehandeld; maar gij gaat die allen te boven" (vs 29). Kortom de perfecte schoondochter die zij zich maar kan wensen.

De vraag van deze week:
Om in de feeststemming van vorige week te blijven, wil ik het deze keer over verjaardagen hebben. Kunnen jullie één verjaardag noemen die in de Bijbel vermeld wordt waarbij iedereen blij is. En om ervoor te zorgen dat iedereen blij blijft is mijn zoon deze keer uitgesloten van dit verjaardagsfeestje.

De lente komt eraan...

2010-02-20T12:37:00.002+01:00

Althans, dat moet mijn Cyclaam hebben gedacht. Met Sinterklaas kreeg ik als liefhebber van Bijbelse planten ook een zakje met wilde Cyclamen. Om in de tuin te poten te laat, dus dacht ik zodra het winterweer voorbij is dan poot ik ze in een hoekje van de tuin. Tot die tijd, mochten ze samen met verschillende andere bollen in een hoekje van mijn kantoor overwinteren. In ieder geval, de winter duurt maar voort en mijn Cyclaam vond het te lang duren en was al voorzichtig gaan uitlopen en stond vandaag in bloei. Heb hem daarom maar in een pot bij het raam neergezet, zodat we er heerlijk van kunnen genieten, later gaat hij dan toch echt naar buiten.

Er zijn een 23-tal soorten Cyclamen, waarvan men de meeste vind in Klein Azië en rondom het Middellandse Zee-gebied. De Cyclamen coum Mill., Cyclamen persicum Mill. komen in het midden en noorden van Israël voor, terwijl op de Golan ook de Cyclamen libanoticum te vinden is. Welke Cyclaam de mijne is dat weet ik nog niet. In de Bijbel behoren ze tot de categorie Lelies van het veld, en is daarmee echt een Bijbelse plant.

Eigenlijk geven deze planten precies weer hoe de politiek zou moeten werken, iedereen heeft het over de recessie, over dat de spanning in het kabinet wel erg hoog oploopt om toch volgens bananenverschillen uit elkaar te vallen. Ondertussen groeit en bloeit deze Cyclaam in de gebieden waar men over discussieert, zonder zich druk te maken om de politiek. Let op de lelies, hoe zij groeien. Ze werken niet en spinnen niet, en Ik zeg u dat zelfs Salomo in al zijn luister niet gekleed ging als één van deze. Als God nu het gras op het veld, dat er vandaag is en morgen in de oven geworpen wordt, zo bekleedt, hoeveel te meer u, kleingelovigen! (Lukas 12: 27-28)

Christenvervolging

2010-02-19T09:11:00.000+01:00

Alsdan zullen zij u overleveren in verdrukking, en zullen u doden, en gij zult gehaat worden van alle volken, om Mijns Naams wil.

Mattheüs 24: 9

Een overzicht van de belangrijkste (kranten)koppen van de afgelopen dagen die met christenvervolging te maken hebben, of hier naar neigen.

Oh die wet...

2010-02-17T21:15:00.001+01:00

Van de week kreeg ik een lijstje met een humoristische inslag welke wetten uit Leviticus we allemaal overtreden:

When I burn a bull on the altar as a sacrifice, I know it creates a pleasing odour for the Lord (Lev. 1:9). The problem is my neighbors. They claim the odour is not pleasing to them. Should I smite them?
I would like to sell my daughter into slavery, as sanctioned in Exodus 21:7. In this day and age, what do you think would be a fair price for her?
I know that I am allowed no contact with a woman while she is in her period of menstrual uncleanliness (Lev. 15:19-24). The problem is, how do I tell? I have tried asking, but most women take offense.
Lev. 25:44 states that I may indeed possess slaves, both male and female, provided they are purchased from neighboring nations. A friend of mine claims that this applies to Mexicans, but not Canadians. Can you clarify? Why can't I own Canadians?
I have a neighbor who insists on working on the Sabbath. Exodus 35:2 clearly states he should be put to death. Am I morally obligated to kill him myself?
A friend of mine feels that even though eating shellfish is an abomination (Lev. 11:10), it is a lesser abomination than homosexuality. I don't agree. Can you settle this?
Lev. 21:20 states that I may not approach the altar of God if I have a defect in my sight. I have to admit that I wear reading glasses. Does my vision have to be 20/20, or is there some wiggle room here?
Most of my male friends get their hair trimmed, including the hair around their temples, even though this is expressly forbidden by Lev.19:27. How should they die?
I know from Lev. 11:6-8 that touching the skin of a dead pig makes me unclean, but may I still play football if I wear gloves?
My uncle has a farm. He violates Lev. 19:19 by planting two different crops in the same field, as does his wife by wearing garments made of two different kinds of thread (cotton/polyester blend). He also tends to curse and blaspheme a lot. Is it really necessary that we go to all the trouble of getting the whole town together to stone them? (Lev.24:10-16) Couldn't we just burn them to death at a private family affair like we do with people who sleep with their in-laws? (Lev.20:14)

Profetie en het Wachttorengenootschap

2010-02-16T21:07:00.003+01:00

Soms heb je dat, gaat de deurbel en staat daar een aardige man of vrouw van het Wachttorengenootschap. In gesprek gaan met deze Jehovah's getuigen is soms lastig, dus wat doe je, het gesprek afwimpelen of toch doorgaan? David Moerman besloot tot het laatste en heeft naar aanleiding van deze gesprekken ook nog verschillende briefwisselingen gehad. Hieronder een van zijn brieven, geen makkelijke kost maar wel interessant:

Profetie en het Wachttorengenootschap
Deuteronomium 18:15-22
15 Een Profeet, uit het midden van u, uit uw broederen, als mij, zal u JHWH, uw God, verwekken; naar Hem zult gij horen;
16 Naar alles, wat gij van JHWH, uw God, aan Horeb, ten dage der verzameling, geëist hebt, zeggende: Ik zal niet voortvaren te horen de stem van JHWH, mijns Gods, en ditzelve grote vuur zal ik niet meer zien, dat ik niet sterve.
17 Toen zeide JHWH tot mij: Het is goed, wat zij gesproken hebben.
18 Een Profeet zal Ik hun verwekken uit het midden hunner broederen, als u; en Ik zal Mijn woorden in Zijn mond geven, en Hij zal tot hen spreken alles, wat Ik Hem gebieden zal.
19 En het zal geschieden, de man, die niet zal horen naar Mijn woorden, die Hij in Mijn Naam zal spreken, van dien zal Ik het zoeken.
20 Maar de profeet, die hoogmoediglijk zal handelen, sprekende een woord in Mijn Naam, hetwelk Ik hem niet geboden heb te spreken, of die spreken zal in den naam van andere goden, dezelve profeet zal sterven.
21 Zo gij dan in uw hart zoudt mogen zeggen: Hoe zullen wij het woord kennen, dat JHWH niet gesproken heeft?
22 Wanneer die profeet in den Naam van JHWH zal hebben gesproken, en dat woord geschiedt niet, en komt niet; dat is het woord, dat JHWH niet gesproken heeft; door trotsheid heeft die profeet dat gesproken; gij zult voor hem niet vrezen.

Profeten in de Bijbel
In de Bijbel vinden we veel voorbeelden van profeten. Denk bijvoorbeeld aan Elia, Elisa en de profeten die een Bijbelboek hebben geschreven. Wat was het werk van deze profeten? Het idee wat we vaak hebben is dat profeten hoofdzakelijk dingen zeggen over de toekomst, dingen die hen door God zijn ingegeven. Maar de meeste profeten in de Bijbel hielden zich bezig met het onderwijs en het onderzoek van het Woord van God, een voorbeeld hiervan zijn de zogeheten 'profetenscholen' in de tijd van o.a. Elisa. Dus, het werk van een profeet kan bestaan uit:

Onderzoeken van en onderwijs geven uit Gods Woord
Hierbij gaat het dus om het delen van Gods boodschap, voorzover dat al eerder bekend is gemaakt.
Het doorgeven van een bijzondere boodschap van God
Hierbij gaat het om een boodschap die nog niet eerder is bekend gemaakt.

In het gedeelte uit Deuteronomium is ook sprake van profeten. Eigenlijk gaat het in dit gedeelte over twee profeten, namelijk de profeet die God zal geven en die eenzelfde positie zal innemen als Mozes, en daarmee in contrast de valse profeet die God niet gestuurd heeft. Ik wil deze twee profeten los van elkaar behandelen.

De door God gezonden profeet
God belooft in dit gedeelte dat Hij een profeet zal sturen, in de lijn van Mozes. De reden waarom Hij dit doet, staat in vers 16. Nadat God de wet had gegeven op de Sinai, was het volk bevreesd geworden. Daarom verzocht het volk om Gods eigen stem niet meer te hoeven horen, en het had gevraagd of Mozes als tussenpersoon wilde optreden - omdat ze bang waren dat ze anders zouden sterven (vergelijk Ex. 20:19).
God gaat hierin mee (Deut. 18:17). En er komt een tussenpersoon, net als Mozes - namelijk de door God gezonden profeet. Deze profeet zal de woorden van JHWH moeten doorgeven aan het volk. In vers 19 wordt het volk vermaand om naar deze profeet te luisteren, God zal er op terugkomen.

De valse profeet
In Deut. 18:20 wordt een andere profeet genoemd, namelijk een hoogmoedige profeet die wel de Naam van God gebruikt maar vervolgens dingen vertelt aan het volk die niet van God Zelf komen. Zo'n profeet kan de Naam van God gebruiken, en op die manier een schijn van waarheid geven aan zijn profetie. Een voorbeeld hiervan vinden we in de geschiedenis van de profeet Zedekia en koning Achab, waarbij koning Achab eerst zijn eigen hof-profeten om advies vraagt voor hij ten oorlog trekt (1 Koningen 22). Zedekia zegt dan het volgende:

1 Kon. 22:11 En Zedekia, de zoon van Kenaana, had zich ijzeren horens gemaakt; en hij zeide: Zo zegt JHWH: Met deze zult gij de Syriers stoten, totdat gij hen gans verdaan zult hebben.

Uit de context blijkt heel duidelijk dat wat Zedekia hier als 'het woord van JHWH' brengt, totaal onjuist is. De Godvrezende profeet Micha laat een heel ander woord van God horen.
Wat moet er met een valse profeet gebeuren? Deut. 18:20 is er heel duidelijk over: '...dezelve profeet zal sterven'.

Het onderscheidingsprobleem
Maar, als zowel de goede profeet als de valse de naam van JHWH gebruikt, hoe kan het volk dan bepalen wat wel en wat niet van JHWH afkomstig is? De geschiedenis van Zedekia, Micha, Achab en Josafat laat zien dat dit inderdaad verwarrend kan zijn. Zowel Zedekia als Micha stellen het woord van JHWH te hebben gekregen, en Achab en Josafat moeten dan maar bepalen wie er gelijk heeft. Josafat weet blijkbaar uit ervaring dat de profeten van Achab valse profeten zijn, want hij vraagt Achab expliciet om profeten van JHWH. Maar de vraag blijft staan, hoe kan je een valse profeet ontmaskeren?
Het antwoord in Deuteronomium 18:21-22 is op het eerste gezicht misschien wat onbevredigend, omdat de valse profeet pas laat kan worden ontmaskerd: namelijk als duidelijk is dat zijn profetie niet is uitgekomen. Toch is dit wel heel eerlijk en helder, en is het niet afhankelijk van gevoel maar alleen van feiten.

Het Wachttorengenootschap als profeet
Het Wachttorengenootschap heeft de taak van profeet op zich genomen, al dan niet expliciet . 1) Door alle boeken en traktaten die het genootschap verspreidt over de Bijbel is ze in ieder geval een profeet in de zin van Bijbelonderzoeker en -onderwijzer (zie de definitie onder 'Profeten in de Bijbel').
Echter, het Wachttorengenootschap neemt ook de andere rol van profeet op zich, namelijk het delen van nog niet eerder gedeelde boodschappen van God. Regelmatig krijgt het genootschap 'nieuw licht' van JHWH, en deelt zij dit met de leden.
Deze twee kanten van het profeet-zijn brengt en bracht het Wachttorengenootschap ertoe om specifieke voorspellingen te doen in de 20e eeuw. Zo is er de voorspelling geweest rond 1925, 1914 (met terugwerkende kracht) en 1975.
De voorspellingen werden meestal naar voren gebracht als resultaat van intensief en secuur bijbelonderzoek. Op basis van een aantal bijbelverzen en gedeelten meende het Wachttorengenootschap de conclusie te kunnen trekken dat er op bepaalde data iets zou gaan gebeuren, of reeds gebeurd was (in het geval van 1914).
Nemen wij de voorspelling rond 1975 in ogenschouw, dan wordt dit bijvoorbeeld als volgt verwoord (Awake!, October 8, 1968 - p. 23, artikel 'A Time To Lift Up your Head in Confident Hope):

True, there have been those in the past who predicted an ‘end to the world’, even announcing a specific date. (...) Yet, nothing happened. The ‘end’ did not come. They were guilty of false prophesying. Why? What was missing?
Missing was the full measure of evidence required in ful_llment of Bible prophecy. Missing from such people were God's truths and the evidence that he was guiding and using them.
But what about today? Today we have the evidence required, all of it. And it is overwhelming!
All the many, many parts of the great sign of the ‘last days’ are here, together with verifying Bible chronology.

Dit gedeelte is duidelijk genoeg! In het verleden waren er 'valse profeten' die ook bepaalde gebeurtenissen voorspelden, maar hun probleem was gebrek aan Bijbels bewijs. Het Wachttorengenootschap echter heeft dit bewijs wél. Het Wachttorengenootschap zag zich in dit artikel dus zeker niet als 'valse profeet' maar als een ware profeet.
In de Wachttoren / Ontwaakt! artikelen rond 1975 valt op dat het Wachttorengenootschap niet claimt dat ze een bijzondere openbaring van God ontvingen voor de voorspellingen rond 1975. '1975' wordt vooral gebracht als het logische resultaat van degelijk Bijbelonderzoek. We hebben echter gezien dat de Bijbelse definitie van een profeet niet alleen gaat over het doorgeven van bijzondere Godsopenbaringen, maar ook over het onderwijzen uit het Woord van God.

Het Wachttorengenootschap: Een valse of goede profeet?
Nu we hebben gezien dat het Wachttorengenootschap zichzelf ziet als een profeet, en om precies te zijn een door JHWH gebruikte profeet, kan de vraag worden gesteld of het profetenambt van het Wachttorengenootschap kan worden getoetst.
Voor de manier van toetsen keren we terug naar het Bijbelgedeelte uit Deuteronomium 18. We lezen daar over het onderscheid maken tussen valse en ware profeten, die beide in de naam van JHWH bepaalde dingen 'voorspeld' hebben. Als een profeet iets had voorspeld voor een bepaald moment, en dat moment verstrijkt zonder dat hetgene wat voorspeld was, ook daadwerkelijk gebeurt - dan kon de profeet als 'vals' ontmaskerd worden.
De voorspellingen die het Wachttorengenootschap gedaan heeft in de jaren vóór 1975 zijn niet uitgekomen. God heeft in 1975 geen einde gemaakt aan het oude systeem. Sterker nog, dat is ook in de 35 jaren erna niet gebeurd. We mogen dus stellen dat de uitspraken die door het Wachttorengenootschap zijn gedaan, onjuist waren. We hebben reeds aangetoond dat het genootschap de rol van profeet op zich heeft genomen, en dus kunnen de voorspellingen rond 1975 als profetische voorspellingen worden aangeduid.
Wanneer we dit alles bij elkaar brengen, ontstaat de onontkoombare conclusie dat de uitspraken rond 1975 in de categorie 'valse profetie' vallen. In Deuteronomium 18:20-22 wordt de betrouwbaarheid van de profeet gemeten aan de betrouwbaarheid van zijn uitspraken. Wanneer we dus concluderen dat de profetie vals is, mogen (en moeten) we dit doortrekken naar de profeet zelf.

Mag het Wachttorengenootschap dan geen fouten maken?
Een veelgehoorde tegenwerping hiertegen is: Het Wachttorengenootschap heeft toch erkend dat '1975' niet was wat men ervan verwachtte? Daar is men toch op teruggekomen? We kunnen daar inderdaad een aantal voorbeelden van geven, bijvoorbeeld uit de Wachttoren van Juni 1980:

'In De Wachttoren van 15 oktober 1976, waarin werd gezegd dat het niet raadzaam was ons blind te staren op een bepaalde datum, stond: "Mocht iemand teleurgesteld zijn omdat hij deze redenatie niet heeft gevolgd, dan dient hij zich er nu op te concentreren zijn zienswijze te herzien, terwijl hij beseft dat niet het woord van God in gebreke is gebleven of hem heeft misleid en teleurstelling heeft gebracht, maar dat zijn eigen inzicht op verkeerde gronden was gebaseerd.' 2)

Door het woordje "iemand" te gebruiken, bedoelde De Wachttoren allen onder Jehovah’s Getuigen die waren teleurgesteld, dus ook degenen die te maken hebben met het publiceren van de inlichtingen die ertoe hebben bijgedragen dat de verwachtingen rondom die datum werden opgebouwd.’
Maar dit kunnen we niet bepaald 'ruimhartig' noemen. Wat opvalt, is dat de voorspelling pas achteraf (na 1975) als verkeerd wordt bestempeld. Dat gebeurde niet toen er nog kansen waren dat de voorspelling uit zou komen. We kunnen dus stellen dat het Wachttorengenootschap wel was gedwongen om de voorspelling 'af te schrijven', er was geen mogelijkheid meer om het nog te repareren.
Vervolgens komt dan de vraag of het Wachttorengenootschap niet mag terugkomen op eerder gemaakte fouten, zelfs als dat pas achteraf gebeurt. In de diverse kerken en religies zijn door de eeuwen heen ook (soms verschrikkelijke) fouten gemaakt. Denk bijvoorbeeld aan de pauselijke oproep tot de kruistochten, of de verbranding van ketters - en de lijst kan nog veel langer worden gemaakt. Moet een kerkelijke groepering altijd worden aangekeken op wat in het verleden is gezegd of gedaan? Moeten we calvinisten oproepen op geen calvinist meer te zijn, omdat Calvijn de verbranding van Servet goedkeurde? Nee, uiteraard niet. Mensen moeten op hun eigen daden worden beoordeeld, niet op de daden van iemand uit het verleden. En er zullen maar heel weinig mensen zijn tegenwoordig die de kruistochten positief duiden, net zoals er maar weinig calvinisten zullen zijn die de doodstraf van Servet toejuichen. Men heeft van deze dingen helder en duidelijk afstand genomen.
Daarmee is echter niet alles gezegd. In het geval van het Wachttorengenootschap was er sprake van een valse profetie. De Bijbel laat geen enkele ruimte voor valse profeten. Het is niet genoeg dat men er achteraf op terugkomt, want het Wachttorengenootschap had al van te voren kunnen weten dat het een valse profetie was - omdat ze niet door God werden geleid toen ze de uitspraken deden. Werden ze wel door God geleid, dan hadden ze deze profetie niet gedaan.
Het Wachttorengenootschap stelt dat ze wel degelijk door Gods Geest wordt geleid:

‘Beschouw ook eens het feit dat op de hele aarde alleen Jehovah's organisatie door Gods heilige geest of werkzame kracht wordt geleid (Zach. 4:6).’ (Wachttoren, oktober 1973, blz. 594) 3)

Maar wat een profeet over zichzelf zegt, is niet relevant. Het gaat erom wat God over hem zegt.
Tenslotte komt de vraag of het Wachttorengenootschap van deze dingen heeft geleerd. Men heeft erkend dat 1975 een vergissing was. Maar heeft men ook geleerd om in plaats van zélf voorspellingen te doen, het aan God over te laten? Is men minder vrijmoedig geworden in het gebruiken van Gods Naam voor de eigen voorspellingen? Dit is helaas niet het geval.
We kijken naar de voorspellingen rond 1914. Eén van deze voorspellingen was, dat de generatie die 1914 bewust had meegemaakt, niet volledig zou uitsterven voordat het 'einde' zou komen. Nog in 1984 werd deze stelling krachtig bevestigd, in de Wachttoren van mei dat jaar. Nog in 1995 stond in de Ontwaakt! Het volgende regeltje:

‘Why Awake! is published (...) Most important, this magazine builds con_dence in the Creator's promise of a peaceful and secure new world before the generation that saw the events of 1914 passes away’

Eind 1995 verdween dit regeltje uit de Ontwaakt!. Andermaal had de profeet vals geprofeteerd.

God heeft over valse profeten gesproken:
...door trotsheid heeft die profeet dat gesproken; gij zult voor hem niet vrezen. (Deut. 18:22)
...dezelve profeet zal sterven. (Deut. 18:20)

Is er dan geen redding mogelijk voor zo'n profeet? Redding zal alleen door genade kunnen worden verkregen, door vergeving - maar het Wachttorengenootschap heeft God daar nog nooit om gevraagd.

Voetnoten
1) Expliciet bijvoorbeeld in de Watchtower van 1 april 1972 - het artikel 'They shall know that a prophet was among them'. In dit artikel staat: _He (God) had a 'prophet' to warn them. This 'prophet' was not one man, but was a body of men and women. (...) Today they are known as Jehovah's Christian witnesses’.
2) Ik heb dit citaat overgenomen van de volgende website: http://home.tiscali.nl/t661020/1975.htm. Ik had helaas geen toegang tot de Wachttoreneditie zelf. Mocht dit citaat niet correct zijn dan zal ik het bijwerken of verwijderen.
3) Zie vorige voetnoot.

Kerken: Notre Dame

2010-02-16T20:41:00.002+01:00

In mijn verzameling foto's kwam ik nog de volgende foto tegen van de Notre Dame in Parijs. De kerk is onder andere beroemd geworden door het boek van Victor Hugo "De Klokkenluider van de Notre Dame".

De blijdschap des HEEREN

2010-02-15T11:52:00.002+01:00

want de blijdschap des HEEREN, die is uw sterkte

Nehemia 8:11

Van de week kreeg ik een mailtje met een afbeelding van het volgende schitterende schilderij binnen. Het is gemaakt door Jannie Timmer en is een bemoediging voor iedereen.

Quizvraag van de week (19)

2010-02-14T11:24:00.004+01:00

Antwoord van vorige week:

Blijkbaar was het een lastige vraag, want degenen die op mijn blog reageerden dachten allemaal aan Jozef (wat fout is) en een persoon die via email reageerde deed vijf pogingen voordat hij eindelijk het goede antwoord had gevonden. Het punt is dat meerdere Bijbelse figuren met Egyptische vrouwen trouwen, maar voor de oplettende lezer Jozef was geen Egyptenaar. Hetzelfde geld voor Ismaël waarvoor Hagar een Egyptische uitzocht. Het juiste antwoord op de vraag "welke Egyptische knecht kreeg een van de dochters van zijn baas tot vrouw zodat het nageslacht daardoor kon blijven voortbestaan" is de knecht van Sesan: de Egyptenaar Jarha (1 Kron 2:34-35)

De vraag van deze week:

Omdat het vandaag Valentijnsdag dag en iedereen kaarten, brieven en gedichten schrijft over zijn geliefde deze keer een vraag die volledig aan deze sfeer tegemoetkomt: in welk stuk poëzie wordt een vrouw genoemd welke alle andere vrouwen overtreft. Ze wordt beschreven als de perfecte schoondochter die men zich maar kan wensen.

Wadi's

2010-02-13T21:34:00.004+01:00

want in de woestijn zullen wateren uitbarsten, en beken in de wildernis.

Jesaja 35:6

Deze schitterende filmfragmenten hoe vreselijk mooi wadi's kunnen zijn wil ik jullie niet onthouden:

Mocht hij niet zichtbaar klik hier: YouTube

Stijlfiguren in poëzie van het OT

2010-02-13T16:47:00.003+01:00

In het artikel "Hoe Psalmen bestuderen" van Prof. Dr. P.A. Siebesma stonden een aantal moeilijke termen. Omdat iedereen die Hebreeuws leert vroeg of laat met dit soort termen te maken krijgt heeft Siebesma ook een handout gemaakt van de verschillende stijlfiguren welke voorkomen in de Oud Testamentische poëzie:

1) Parallellisme (synoniem, antithetisch en geen (=aanvullend/synthetisch)

Volledig of onvolledig

Met variatie van: getal/ abstractie/ sexe

Let ook op: getrapt parallellisme (Ps. 29:1,2a) = steeds herhaald

Sorite als een klein stukje herhaald wordt (Jo. 1:3,4)

2) Vergelijkingen

Let op: waar is het beeld precies? Waar slaat het beeld op in werkelijkheid? Wat is het punt van overeenkomst? Welke emotie brengt dat met zich mee?

Simile – vergelijking tussen twee zaken met een punt van overeenkomst (Jer. 46:22; Jes. 1:8).

Metafoor – beeldspraak waarbij punt van overeenkomst en vergelijkingsvoorzetsel wordt weggelaten (Ps. 91:3).

Allegorie – vergelijking met meer punten van overeenkomst (Ps. 1)

Personificatie – Jes. 5:14, Ps. 96:12

3) Overige stijlfiguren

Ironie- het omgekeerde zeggen dat je wilt: Amos 4: 4-5

Oxymoron – ironische uitdrukking bestaande uit twee woorden: Jer. 22:19: een begrafenis van een ezel

Hyperbool – overdrijving om schokeffect op te roepen: Ps. 5:10; Jes. 5:1

Litotes – omgekeerde wat je wilt zeggen om bescheiden over te komen, 1 Sam. 2:24:

Retorische vraag: Job 40:20-26

Pars pro tote- een deel noemen in plaats van het geheel: poort in plaats van stad.

Totum pro parte – geheel noemen in plaats van deel: stammen ipv stamoudsten (2 Sam. 5:1).

Merisme –twee uitersten om een geheel weer te geven: van Dan tot Bersheba, kleinen en groten, hemel en aarde zie Joel 2:28,29

Hendiadys – een idee geformuleerd in twee begrippen plus ‘en’ Joel 3:4: de grote en verschrikkelijke dag = de grote en verschrikkelijke dag